Drogi zakażenia ASF – W jaki sposób wirus ASF najczęściej trafia do gospodarstwa?
Afrykański pomór świń (ASF) nie musi zostać wprowadzony do gospodarstwa bezpośrednio przez zakażone zwierzę. Wirus może zostać mechanicznie przeniesiony przez człowieka, pojazd, sprzęt, narzędzia, obuwie czy inne przedmioty, które miały wcześniej kontakt z zakażonym środowiskiem.
Skuteczna bioasekuracja polega przede wszystkim na ograniczaniu dróg, którymi wirus może dostać się do gospodarstwa i dotrzeć do świń.
Główny Inspektorat Weterynarii wskazuje jako istotne drogi zakażenia ASF m.in. osoby i pojazdy odwiedzające gospodarstwo, skażony sprzęt i narzędzia, zwierzęta mające swobodny dostęp do gospodarstwa, a także skażoną paszę i wodę.
1. Człowiek jako pośredni nośnik wirusa
Jedną z dróg wprowadzenia ASF do gospodarstwa może być człowiek.
Nie oznacza to oczywiście, że człowiek choruje na ASF. Ludzie nie są podatni na zakażenie tym wirusem. Mogą natomiast mechanicznie przenieść go na odzieży, obuwiu, rękach lub przedmiotach, jeżeli wcześniej mieli kontakt ze skażonym materiałem.
Ryzyko może pojawić się m.in. wtedy, gdy osoba:
- odwiedza inne gospodarstwo utrzymujące świnie,
- ma kontakt ze zwierzętami lub ich otoczeniem,
- przemieszcza się między gospodarstwem a polami,
- korzysta z odzieży lub obuwia używanego wcześniej w innym miejscu,
- wchodzi do chlewni bez zachowania wymaganych zasad higieny.
Ograniczenie dostępu osób postronnych, odpowiednia odzież ochronna oraz higiena rąk i obuwia są podstawowymi elementami bioasekuracji.
2. Pojazdy mogą przywieźć zagrożenie na teren gospodarstwa
Samochód, ciągnik czy inny pojazd może mieć kontakt z wieloma miejscami, zanim pojawi się na terenie gospodarstwa.
Szczególne znaczenie ma tutaj sprzęt wykorzystywany w pracach polowych. Jeżeli maszyna przejeżdża przez teren, na którym mogły znajdować się zakażone dziki lub ich odchody, a następnie bez odpowiedniego oczyszczenia trafia w pobliże chlewni, może stać się elementem łańcucha przenoszenia wirusa.
Problem ten jest szczególnie widoczny podczas intensywnych prac rolniczych np. żniw. Zwiększony ruch maszyn pomiędzy polem a gospodarstwem oznacza większe ryzyko przeniesienia ASF do chlewni.
Po zakończeniu prac wymagających kontaktu maszyny z potencjalnie skażonym środowiskiem należy uwzględnić jej dokładne oczyszczenie i dezynfekcję.
3. Sprzęt i narzędzia mogą przenosić wirusa.
Łopata, wiadro, narzędzie, sprzęt gospodarski czy wyposażenie chlewni mogą wyglądać na czyste, a mimo to wcześniej mieć kontakt z materiałem stanowiącym potencjalne źródło zakażenia.
Ryzyko rośnie, zwłaszcza wtedy, gdy ten sam sprzęt jest używany w wielu miejscach bez odpowiedniego czyszczenia i dezynfekcji.
GIW zaleca m.in. niepożyczanie sprzętów oraz zachowanie podstawowych zasad higieny w gospodarstwach utrzymujących świnie.
4. Dziki i inne zwierzęta mogą stanowić źródło zagrożenia
Wirus ASF występuje w populacji dzików, które stanowią istotny rezerwuar wirusa w środowisku naturalnym. Bezpośredni kontakt świń z dzikami jest oczywiście jednym z zagrożeń, ale równie istotne jest ograniczenie możliwości pośredniego kontaktu.
Do gospodarstwa mogą przedostawać się również zwierzęta mające swobodny dostęp do jego terenu, w tym psy, koty czy gryzonie. GIW wymienia je wśród potencjalnych pośredników mechanicznego przenoszenia wirusa.
Dlatego zabezpieczenie budynków, paszy, ściółki i innych materiałów przed dostępem zwierząt ma znaczenie nie tylko ze względów porządkowych.
5. Pasza, woda i ściółka również wymagają zabezpieczenia
Drogi zakażenia ASF nie kończą się na ludziach i sprzęcie.
Potencjalnym źródłem może być również skażona pasza lub woda. Ryzyko dotyczy także materiałów wykorzystywanych w gospodarstwie, które mogą mieć kontakt ze środowiskiem zewnętrznym.
Szczególną uwagę należy zwrócić na sposób przechowywania paszy i ściółki. Powinny być one zabezpieczone przed dostępem dzikich zwierząt i gryzoni.
W przypadku gospodarstw znajdujących się na obszarach objętych ograniczeniami należy dodatkowo przestrzegać aktualnych wymagań dotyczących m.in. pasz, ściółki i materiałów pochodzących z tych obszarów.
6. Przeniesienie wirusa z pola
W gospodarstwach prowadzących jednocześnie produkcję zwierzęcą i roślinną mogą pojawić się tego typu drogi zakażenia ASF.
Pracownik lub rolnik może w ciągu jednego dnia poruszać się po różnych obszarach.
Jeśli pomiędzy tymi etapami zabraknie odpowiedniego oczyszczenia, istnieje możliwość przeniesienia zanieczyszczeń ze środowiska zewnętrznego w bezpośrednie otoczenie zwierząt.
Dlatego warto wyraźnie oddzielić ruch maszyn rolniczych od strefy, w której przebywają świnie, oraz ustalić procedurę postępowania ze sprzętem wracającym z pola.
Nieprzypadkowo inspekcja weterynaryjna przypomina o tym zagrożeniu, zwłaszcza w okresie żniw i intensywnych prac polowych.
Jak przerwać drogę wirusa do chlewni?
Potencjalne drogi zakażenia ASF oraz przykłady związane z tym, co może stanowić problem, jak ograniczyć ryzyko, w skrócie przedstawiamy w poniższej tabeli.
| Potencjalna droga | Co może stanowić problem? | Jak ograniczyć ryzyko? |
|---|---|---|
| Ludzie | obuwie, odzież, ręce, przedmioty | kontrola wejść, higiena, odzież ochronna |
| Pojazdy | koła, podwozie, zabrudzenia | ograniczenie wjazdu, oczyszczanie i dezynfekcja |
| Maszyny rolnicze | kontakt z glebą i środowiskiem zewnętrznym | czyszczenie i dezynfekcja po pracy |
| Narzędzia | przenoszenie między strefami | ograniczenie przemieszczania, czyszczenie |
| Zwierzęta | dziki, gryzonie, psy, koty | zabezpieczenie budynków i paszy |
| Pasza i ściółka | kontakt ze skażonym środowiskiem | odpowiednie przechowywanie |
| Woda | możliwość skażenia | zabezpieczenie źródła i instalacji |
Ważnym elementem przerwania części opisanych wyżej dróg jest dezynfekcja. Trzeba jednak pamiętać, że przed jej zastosowaniem, należy wszystko dokładnie oczyścić i umyć.
Więcej o prawidłowym przebiegu samej dezynfekcji i sposobu się przygotowania do niej, opisaliśmy w artykule „Jak prawidłowo dezynfekować gospodarstwo? Zasady skutecznej dezynfekcji„.
Jak sprzęt do bioasekuracji może pomóc ograniczyć ryzyko?
Jeżeli określona droga przenoszenia wirusa została już zidentyfikowana, można zastanowić się, jakie rozwiązania techniczne ułatwią konsekwentne stosowanie procedur.
Myjki ciśnieniowe usprawniają dokładne oczyszczanie pojazdów, maszyn i infrastruktury przed dezynfekcją.
Z kolei agregaty do dezynfekcji pozwalają na natrysk odpowiednich preparatów na powierzchnie, które wymagają odkażania. W zależności od wyposażenia mogą być wykorzystywane również przy innych pracach gospodarskich, np. bieleniu.Zatem, wirus ASF może trafić do gospodarstwa nie tylko wraz ze zwierzęciem, ale również za pośrednictwem człowieka, pojazdu, maszyny rolniczej, narzędzia, zwierząt mających dostęp do gospodarstwa, paszy czy wody.
Dobrym podejściem jest przeanalizowanie całej drogi, jaką może pokonać potencjalne zagrożenie, aby jak najszybciej przerwać ten łańcuch. Warto to zrobić jeszcze wtedy, gdy stado jest zdrowe, żeby wyeliminować słabe punkty jeszcze przed pojawieniem się ASF w okolicy.
Oficjalne źródła informacji na stronach rządowych:
GIW – materiały pomocnicze dla hodowców świń: https://wetgiw.gov.pl/nadzor-weterynaryjny/materialy-pomocnicze-dla-hodowcow-swin
